Αγαπητοί συνεργάτες,

Με το παρόν σας ενημερώνουμε συνοπτικά για το νόμο 5303/2026 «Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις», ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 81/22.05.2026. Σύμφωνα με το άρθρο 41 του νόμου, τα Μέρη Α’, Β’ και Γ’ εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων, των οποίων ο θάνατος επέρχεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εξής, ενώ ορισμένες μεταβατικές ρυθμίσεις και ειδικές διατάξεις εφαρμόζονται ήδη από τη δημοσίευσή του.

1. Η κληρονομική σύμβαση

Τι αλλάζει:	Εισάγεται η κληρονομική σύμβαση ως δεσμευτικό εργαλείο ρύθμισης της τύχης της περιουσίας μετά θάνατον, χωρίς την δυνατότητα μονομερούς ανάκλησης, παρά μόνον σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως σοβαρό παράπτωμα, πλάνη, απάτη ή απειλή. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα κοινής διάθεσης περιουσίας από περισσότερα πρόσωπα και η επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου της σύμβασης.
Γιατί έχει σημασία:	Η ρύθμιση αυτή ενισχύει τη δυνατότητα σταθερού και προβλέψιμου σχεδιασμού για την οικογενειακή περιουσία, συμμετοχές σε επιχειρήσεις και πιο περίπλοκες δομές διαδοχής, που απαιτούν σαφείς δεσμεύσεις μεταξύ των εμπλεκομένων.

2. Κληρονόμος με αντάλλαγμα και συνδιαθήκη

Τι αλλάζει:	Παρέχεται η δυνατότητα να καταστεί κάποιος κληρονόμος με αντάλλαγμα προς τον κληρονομούμενο, με δικαίωμα υπαναχώρησης, όταν η συμφωνημένη παροχή δεν εκπληρωθεί. Εισάγεται, επίσης, η δυνατότητα κατάρτισης συνδιαθήκης από δύο ή περισσότερα πρόσωπα, εφόσον προκύπτει κοινή βούληση δέσμευσης, με την δυνατότητα να προσλάβει η πράξη αυτή ισχύ κληρονομικής σύμβασης.
Γιατί έχει σημασία:	Η ρύθμιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη αξία, όταν η μεταβίβαση περιουσίας συνδέεται με υποχρεώσεις φροντίδας, διαχείρισης ή ενεργού συμβολής στην διατήρηση οικογενειακών περιουσιακών στοιχείων, π.χ. της οικογενειακής επιχείρησης.

3. Η νόμιμη μοίρα

Τι αλλάζει:	Η νόμιμη μοίρα παύει να έχει εμπράγματο χαρακτήρα και μετατρέπεται σε ενοχική αξίωση, δηλαδή σε χρηματική απαίτηση του μεριδούχου έναντι της κληρονομίας. Η αξίωση αυτή είναι κληρονομητή και μεταβιβάσιμη και ενισχύεται με νέες μορφές εξασφάλισης, ενώ εκσυγχρονίζονται και οι λόγοι στέρησής της.
Γιατί έχει σημασία:	Η μεταβολή αυτή διευκολύνει την ομαλότερη αξιοποίηση ακινήτων και λοιπών περιουσιακών στοιχείων, περιορίζοντας καταστάσεις συνιδιοκτησίας, που συχνά οδηγούν σε αδράνεια, δυσχέρειες διαχείρισης ή συγκρούσεις.

4. Τα χρέη της κληρονομίας

Τι αλλάζει:	Παύει η σύνδεση των χρεών της κληρονομίας με την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, καθώς οι απαιτήσεις των πιστωτών (π.χ. τραπεζών, ΕΦΚΑ, Δ.Ο.Υ.) ικανοποιούνται αποκλειστικά από το ενεργητικό της κληρονομίας, εκτός αν ο κληρονόμος επιλέξει διαφορετικά.
Γιατί έχει σημασία:	Η νέα αυτή αρχή του του διαχωρισμού της κληρονομιαίας ομάδας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου περιορίζει τον κίνδυνο αιφνίδιας οικονομικής έκθεσης και καθιστά ασφαλέστερη την αποδοχή κληρονομίας, ιδίως σε περιπτώσεις δανείων, φορολογικών εκκρεμοτήτων ή άλλων άγνωστων βαρών.

5. Οι διαθήκες

Τι αλλάζει:

Η ιδιόγραφη διαθήκη διατηρείται, αλλά πλαισιώνεται από νέες ασφαλιστικές δικλείδες, καθώς παραδίδεται υποχρεωτικά σε συμβολαιογράφο προς δημοσίευση μετά τον θάνατο του διαθέτη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, απαιτείται να κηρυχθεί «κυρία» με επιβεβαίωση της γνησιότητάς της μέσω γραφολογικής πραγματογνωμοσύνης. Επιπλέον, οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται ήδη σε ιδιόγραφες διαθήκες που δεν είχαν δημοσιευθεί κατά τη δημοσίευση του νόμου.

Γιατί έχει σημασία:

Η ενίσχυση της ασφάλειας ως προς τη γνησιότητα και την δημοσίευση των διαθηκών περιορίζει αισθητά τον κίνδυνο μεταγενέστερων αμφισβητήσεων που καθυστερούν τη διαχείριση ή την αξιοποίηση της περιουσίας.

6. Η εξ αδιαθέτου διαδοχή

Τι αλλάζει:	Στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει το 1/3 της κληρονομίας, όταν συντρέχει με ένα παιδί, ενώ, αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, διατηρεί το 1/4. Επιπλέον, καλείται ως μόνος εξ αδιαθέτου κληρονόμος στην τρίτη τάξη, πριν από παππούδες, θείους και πρώτους εξαδέλφους, ενώ καταργείται το κληρονομικό δικαίωμα των προπαππούδων και των προγιαγιάδων.
Γιατί έχει σημασία:	Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν άμεσα την διανομή της περιουσίας, όταν δεν υπάρχει διαθήκη και μεταβάλλουν ουσιωδώς τον οικογενειακό και περιουσιακό προγραμματισμό.

7. Οι σύντροφοι σε ελεύθερη ένωση

Τι αλλάζει:	Για πρώτη φορά μπορεί να κληρονομήσει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, και ο σύντροφος σε ελεύθερη ένωση, εφόσον δεν υπάρχει επιζών σύζυγος ή σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης ούτε άλλος συγγενής που κληρονομεί εξ αδιαθέτου. Προβλέπεται, επίσης, υπό προϋποθέσεις, δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης της κύριας κατοικίας για έναν χρόνο και δικαίωμα στην κοινή οικοσκευή.
Γιατί έχει σημασία:	Η ρύθμιση αυτή ανταποκρίνεται στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής συμβίωσης και παρέχει ένα βασικό επίπεδο σταθερότητας και προστασίας σε ζητήματα κατοικίας και διαβίωσης.

8. Η προστασία ευάλωτων προσώπων

Τι αλλάζει:	Προβλέπεται αυξημένη προστασία για ευάλωτους διαθέτες, καθώς ιδιόγραφη διαθήκη, που συντάσσεται κατά τη διάρκεια νοσηλείας ή μέσα σε τρεις μήνες από τη λήξη της είναι άκυρη, αν αφήνει περιουσιακά στοιχεία σε πρόσωπα, που εργάζονται στον χώρο περίθαλψης, εκτός αν αυτά ανήκουν στους συγγενείς, που θα κληρονομούσαν εξ αδιαθέτου.
Γιατί έχει σημασία:	Η ρύθμιση αυτή ενισχύει την προστασία της πραγματικής βούλησης του διαθέτη και περιορίζει τον κίνδυνο χειραγώγησης της βούλησης σε περιόδους αυξημένης ευαλωτότητας.

9. Διαθήκη, συναινετικό διαζύγιο και λύση συμφώνου

Τι αλλάζει:	Διάταξη διαθήκης υπέρ του συζύγου καθίσταται ακυρώσιμη και στην περίπτωση συναινετικού διαζυγίου, ενώ αντίστοιχα προβλέπεται ακυρωσία διάταξης υπέρ του συντρόφου με σύμφωνο συμβίωσης, αν μετά τη σύνταξή της ακολούθησε συναινετική ή μονομερής πράξη λύσης του συμφώνου. Παράλληλα, καταργείται η λεγόμενη «αίρεση χηρείας».
Γιατί έχει σημασία:	Οι ρυθμίσεις αυτές μειώνουν την αβεβαιότητα σε περιπτώσεις μεταβολής της προσωπικής κατάστασης και περιορίζουν τον κίνδυνο μελλοντικών αντιδικιών αναφορικά με παλαιότερες διατάξεις διαθήκης.

Τέλος, ο νόμος ανοίγει μια εξαιρετικά σημαντική μεταβατική δυνατότητα για όσους έχασαν τις προθεσμίες αποδοχής κληρονομίας με το ευεργέτημα απογραφής. Όσοι κληρονόμησαν από πρόσωπο που απεβίωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 και δεν πρόλαβαν να κινήσουν εγκαίρως τη διαδικασία απογραφής, αποκτούν τώρα μία δεύτερη ευκαιρία: Μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026 μπορούν να ζητήσουν δικαστικά τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων ώστε να γίνει απογραφή της κληρονομίας. Για παράδειγμα, αν κληρονόμος ανακάλυψε εκ των υστέρων ότι ο θανών είχε ληξιπρόθεσμες τραπεζικές ή φορολογικές οφειλές, μπορεί να αξιοποιήσει τη μεταβατική αυτή δυνατότητα για να ζητήσει απογραφή.

Παραμένουμε, ασφαλώς, στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε περαιτέρω διευκρίνιση ή εξειδικευμένη νομική αξιολόγηση επί των ανωτέρω ζητημάτων. Επισημαίνουμε ότι το περιεχόμενο του παρόντος είναι αποκλειστικά ενημερωτικό και δεν συνιστά νομική συμβουλή. Η πολιτική απορρήτου μας είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα www.sarri.gr.

Με εκτίμηση,

Ειρήνη Α. Σαρρή